WYKŁADY JANUSZA KORCZAKA: PRAWA DZIECKA, JAKO JEDNOSTKI

Wykłady Janusza Korczaka: Prawa dziecka, jako jednostki

Dziecko, w zależności od swego wieku, rozwoju umysłowego i doświadczenia, ma pewne swoiste prawa, niewygodne dla dorosłych, i – z tego powodu – najczęściej przez nich nieuznawane. Poza odżywianiem i higieną wymaga dziecko swobody wyładowania nadmiaru sił żywotnych, wymaga prawa czynienia całego szeregu doświadczeń, wprowadzających je metodycznie w życie, oraz prawa inicjatywy w stosunku do własnych potrzeb. Rola dorosłego powinna ograniczać się w wielu razach do roli wyrozumiałego opiekuna, strzegącego dziecko przed zbyt bolesnymi skutkami eksperymentów. Stosunek dorosłego, zwłaszcza wychowawcy, do dziecka nigdy nie może mieć charakteru walki o autorytet i prawa: wychowawca ma obowiązek być umiejętnym organizatorem warunków, w których dziecko w pełni swych praw może swobodnie się rozwijać.

Podobnie jak człowiek dorosły ma niezaprzeczone prawo do wypoczynku po pracy, do spokoju i ciszy, rozrywek – w tym samym lub większym stopniu dziecko ma słuszne prawa do ruchu, zabawy i zrozumiałej dla siebie sprawiedliwości. Zetknięcie dwóch odmiennych krańcowo światów: człowieka dorosłego i dziecka – kończy się porażką i niewolą słabszego, to jest dziecka. Splot interesów i zatrudnień ludzi dorosłych wtłacza dziecko w niewolnicze stosunki egzystencji, niezrozumiałe dlań i męczące. Zwłaszcza w zakładach wychowawczych powinna być przeprowadzona w całej rozciągłości zasada, że nie dziecko jest dla personelu i zakładu, lecz odwrotnie. Obowiązki, które ciążą na dziecku względem niego samego i otoczenia, powinny wnikać stopniowo w pojęcia dziecka i opierać się na jego naturalnych prawach, nigdy ich nie łamiąc i nie lekceważąc.

Program [wykładów]

1) Prawo dziecka do warunków sprzyjających wzrastaniu i rozwojowi. Rozwijanie się fizyczne i psychiczne jako praca. Waga i miara. Krzywa wzrostu i wagi. Zmiana proporcji. Momenty wyczerpania. Potrzeba wypoczynku od obowiązków.

2) Prawo dziecka do swobodnego poznawania. Praca poznania i rozumienia. Odmienność umysłowości i uczuć dziecka. Trudność porozumiewania się dorosłego z dzieckiem. Brutalność dorosłych w dostosowaniu dziecka do siebie. Wady dorosłych w świetle pojęć dziecka. Ocena wad dzieci przez dorosłych.

3) Prawo dziecka do pracy nad sobą. Dziedziczność. Urazy. Poprawa narzucona i poprawa istotna. Zmaganie się dziecka z własnymi wadami: upadki i zwycięstwa. Konieczność pociechy i współczucia. Pieszczota. Przewinienie jako początek przewinień.

4) Prawo dziecka do pełnego obywatelstwa we własnym świecie. Stosunek liczbowy długości okresu dzieciństwa i młodzieńczości do przeciętnej długości życia człowieka. Upośledzenie społeczne dziecka. Obietnice dorosłych. Niszczenie zaufania. Odpowiedzialność dziecka za innych. Niesprawiedliwość.

5) Prawa dziecka do uznawania jego niedoświadczenia i słabości. Dostosowanie pracy dziecka do jego umysłu, wzrostu i sił. Nieudane próby i przewinienia dziecka, jako przejściowy moment nauki o życiu.

6) Prawa dziecka do radości i rozrywki. Obojętność dziecka dla tragedyj dorosłych. Optymizm dzieci. Poważne traktowanie przez dziecko zobowiązań własnych i – niedotrzymanie ich. Stosunek do teraźniejszości, przeszłości i przyszłości. Moralne walory gier i zabaw. Sporty, wyścigi, koło. Piękno i pogoda w wychowaniu. Rozrywki i słodycze.

7) Prawo dziecka do demokratyzacji wychowania. Indywidualizm. Dziecko samo dla siebie. Dzieci uprzywilejowane, faworyt, zausznik, totumfacki. Lizusy. Nieznośni towarzysze. Skargi. Sympatie i antypatie wśród dzieci. Swoboda uczuć. Wychowawca jako rzecznik praw dziecka.

W: Kursy dokształcające dla wychowawców zakładów opiekuńczo-wychowawczych. Uzasadnienie i program. Opracował J[ózef] Cz[esław] Babicki przy współudziale Pp. Prelegentów: Dra Jana Bogdanowicza, Janiny Bużyckiej, Heleny Czerwińskiej, Eugeniusza Falenckiego, Doc. Dra Tadeusza Jaroszyńskiego, Kpt. Józefa Jungrava, Dra Janusza Korczaka, Tadeusza Majznera, Prof. Heleny Radlińskiej, Zofii Skalskiej i Wandy Szumanówny. Warszawa 1928, s. 28–29 [cała broszura: s. 47]